Czym się różni CRI od TM-30

Czym się różni CRI od TM-30

Aby w pełni zrozumieć ten wpis warto znać przynajmniej podstawy działania wskaźnika CRI. Dla osób, które jeszcze nie wiedzą, czym on jest, najprościej można powiedzieć, że CRI określa, jak wiernie źródło światła pokazuje kolory różnych przedmiotów. Im wyższa jego wartość, tym bardziej naturalnie wyglądają kolory mebli, ścian, tkanin, roślin czy ludzkiej skóry. Ten współczynnik podawany jest wśród innych parametrów lamp, więc można go sprawdzić przed zakupem, aby wybrać odpowiedni produkt. Więcej na ten temat piszemy w artykule Wskaźnik postrzegania barw CRI - dlaczego warto zwracać na niego uwagę.

Natomiast TM-30 to znacznie nowsza i bardziej szczegółowa metoda oceny jakości światła niż CRI. Została opracowana przez amerykańską organizację Illuminating Engineering Society (IES) jako odpowiedź na ograniczenia wskaźnika CRI.

Najłatwiej można to zrozumieć tak:

• CRI odpowiada na pytanie: "Czy kolory wyglądają podobnie jak w świetle wzorcowym?"
• TM-30 odpowiada na pytanie: "Jak dokładnie światło zmienia kolory i które kolory zmienia najbardziej?"

Klasyczny wskaźnik CRI (Ra) porównuje tylko 8 dość mało nasyconych próbek kolorów (R1-R8). Dlatego dwie lampy mogą mieć CRI90, ale w praktyce jedna będzie wyglądała znacznie lepiej od drugiej. Szczegółowo na ten temat pisałem w artykułach CRI do CRI nierówne, czyli czym jest R9 i jakie są inne składowe CRI, a na przykładzie analizowałem składowe CRI we wpisie Jak wyglądają składowe CRI lamp AQForm.

Co ciekawe, jedną z najistotniejszych składowych wskaźnika CRI jest wartość R9, odpowiadająca za odwzorowanie nasyconej czerwieni. Ma ona duże znaczenie m.in. dla naturalnego wyglądu skóry, drewna, cegły, czerwonych tkanin, owoców, mięsa czy wielu elementów wystroju wnętrz.

Warto jednak wiedzieć, że R9 nie jest uwzględniane przy obliczaniu głównego wskaźnika CRI (Ra). Średnia wartość CRI powstaje wyłącznie na podstawie ośmiu próbek R1–R8. Oznacza to, że producent może deklarować CRI 90, a jednocześnie parametr R9 może wynosić zaledwie 50, co oznacza jedynie przeciętne odwzorowanie czerwieni. Dlatego sama wartość CRI nie zawsze pozwala ocenić rzeczywistą jakość światła, a przy bardziej świadomym wyborze oświetlenia warto zwracać uwagę również na poszczególne składowe, zwłaszcza R9.

Co to jest TM-30 i dlaczego powstał

TM-30 jest obecnie uznawany za najnowocześniejszą metodę oceny jakości światła. Powstał dlatego, że z czasem okazało się, iż sam wskaźnik CRI nie jest w stanie opisać wszystkich różnic pomiędzy źródłami światła.

CRI został opracowany w latach 60. XX wieku, kiedy dominowały żarówki i świetlówki. Współczesne źródła LED mają zupełnie inne widma światła, dlatego dwie lampy z identycznym CRI mogą wyglądać zupełnie inaczej. Właśnie po to opracowano standard TM-30.

Pierwsza wersja pojawiła się w 2015 roku jako IES TM-30-15, a później była aktualizowana (np. TM-30-18 i TM-30-20). Sama metoda pomiaru pozostała jednak praktycznie taka sama.

Jakie są różnice w stosunku do CRI

TM-30 ocenia dwa aspekty światła:

1. Jak wiernie odwzorowywane są kolory.
2. Jak bardzo światło zmienia ich nasycenie.

To właśnie druga cecha jest czymś, czego CRI praktycznie nie pokazuje.

Największa zmiana jest taka, że TM-30 w przeciwieństwie do CRI pokazuje średnią z 99 próbek, a nie z 8 (R1-R8). Dzięki temu wynik znacznie lepiej oddaje to, jak światło będzie wyglądało w prawdziwym wnętrzu.

Jak wygląda wynik

Współczynnik CRI kończy się jedną wartością, np. CRI92. Natomiast TM-30 składa się z kilku parametrów.

• Rf (Fidelity Index) – wskaźnik wierności odwzorowania barw. Określa, jak naturalnie źródło światła oddaje kolory w porównaniu ze światłem wzorcowym. Jest odpowiednikiem wskaźnika CRI, ale opiera się na analizie 99 próbek kolorów zamiast 8.
• Rg (Gamut Index) – wskaźnik nasycenia barw. Pokazuje, czy kolory pod danym źródłem światła są bardziej intensywne (Rg > 100), mniej nasycone (Rg < 100) czy zachowują naturalne nasycenie (Rg = 100).
• Color Vector Graphic (CVG) – wykres wektorowy kolorów. Graficznie przedstawia, które grupy kolorów są wzmacniane, osłabiane lub przesuwane w kierunku innego odcienia. Ułatwia ocenę charakteru światła.
• Local Chroma Shift (Rcs,hj) – lokalna zmiana nasycenia dla poszczególnych grup kolorów. Pokazuje, o ile zwiększa się lub zmniejsza intensywność konkretnych barw, np. czerwieni, zieleni czy błękitów.
• Local Hue Shift (Rhshj) – lokalna zmiana odcienia. Informuje, czy dana grupa kolorów przesuwa się w stronę innego koloru, np. czy czerwień staje się bardziej pomarańczowa lub fioletowa.
• Local Fidelity (Rfhj) – lokalna wierność odwzorowania kolorów. Określa dokładność oddawania każdej z 16 grup kolorów analizowanych przez TM-30, dzięki czemu można sprawdzić, które barwy są odwzorowane najlepiej, a które najsłabiej.

Do większości zastosowań, zwłaszcza przy wyborze oświetlenia do domu, najważniejsze są Rf i Rg. Pozostałe parametry są wykorzystywane głównie przez producentów, laboratoria oraz profesjonalnych projektantów oświetlenia do szczegółowej analizy charakterystyki źródła światła.

Gdzie szukać tego parametru

Standard TM-30 dostarcza znacznie więcej informacji o jakości światła niż klasyczny wskaźnik CRI. Pozwala ocenić nie tylko wierność odwzorowania kolorów, ale również ich nasycenie oraz wpływ źródła światła na poszczególne grupy barw. Niestety, obecnie jest on wykorzystywany głównie przez producentów oświetlenia klasy premium, laboratoria badawcze i profesjonalnych projektantów oświetlenia.

W praktyce większość producentów nie publikuje nawet pełnych składowych CRI (R1–R15), a co dopiero wyników TM-30. Z tego powodu podczas zakupu oświetlenia najczęściej mamy do dyspozycji jedynie wartość CRI, a czasami także parametr R9.

Chociaż np. firma Labra w niektórych modelach co raz częściej podaje nie tylko CRI, ale również R9, a firmy takie jak AQForm lub Kama udostępniają pełne składowe CRI. Dlatego mimo swoich ograniczeń, wskaźnik CRI nadal pozostaje podstawowym i najbardziej praktycznym narzędziem do porównywania jakości światła dostępnych na rynku źródeł światła.

Wskazówka dla Ciebie. Już teraz zacznij oglądać nasz niezrównany kanał na YouTube. Znajdziesz tam mnóstwo ciekawych poradników, filmy z prezentacją produktów i dobre rady w aranżacji wnętrz. Dzięki temu zakupy oświetlenia przeprowadzisz łatwo i dokonasz dobrego wyboru.